Život kraljice Jelene / Danilo Drugi ; preveo Lazar Mirković ; priredio Zoran Tasevski1
Meseca februara osmi dan, bogougodno žitije i neporočni život blagočastive i hristoljubive gospođe naše, blažene Jelene monahinje2
Oče Blagoslovi
Napomene
- Zahvaljujući biografiji koju je o njemu napisao njegov anonimni učenik, život arhiepiskopa Danila Drugog (umro 1337) mnogo nam je bolje poznat nego životi njegovih prethodnika, Domentijana i Teodosija. Kao sin jednog od najuglednijih velmoža, Danilo je kao mladić proveo izvesno vreme na dvoru Milutinovu, gde je, pored ostalog, imao prilike da čita život sv. Save, koji je Domentijan bio poslao kralju Urošu Prvom. Rezultat te lektire bio je da je Danilo tokom celog svog života išao stazama svog velikog prethodnika. Kao episkop i poglavar srpske crkve, Danilo je bio prisan saradnik srpskih vladara u izgrađivanju i uzdizanju nemanjićke države, i u tom pogledu on je u punom smislu reči nastavljač Savinog rada. Uz to, on je i sam bio plodan pisac, Biografije kraljice Jelene, kralja Dragutina i kralja Milutina, koje smo uneli u ovu knjigu, čine sastavni deo velikog zbornika koji sadrži biografije svih vladara i arhiepiskopa srpskih, počevši od sinova Stevana Prvovenčanog pa do Dušana, i od Savinog naslednika Arsenija Prvog do patrijarha Jefrema. Doduše, Danilo nije stigao da do svoje smrti dovrši i napiše sve ove biografije. Od biografija vladara, koje se nalaze u ovom zborniku, on je napisao Život kralja Dragutina, sa kratkim uvodom o kralju Urošu Prvom, koji je docnije izdvojen u posebnu biografiju, zatim Život kraljice Jelene, i Život kralja Milutina. Od arhiepiskopa, on je opisao živote Arsenija Prvog, Save Drugog, Danila Prvog, Janićija i Jevstatija Prvog, a možda i Jakova, Jevstatija Drugog, i Save Trećeg. Ostale biografije pisali su učenici i nastavljači Danilovi, od kojih je najznačajniji i najbolji njegov anonimni učenik, kome dugujemo izvrsnu biografiju o samom Danilu, a isto tako i odličnu biografiju Stefana Dečanskog.
U našoj nauci još uvek nije konačno raspravljeno pitanje postanka i kompozicije Danilovog zbornika. Po Stojanu Stanojeviću, Danilo je pisao posebne biografije, koje su bile čitane na dan smrti pojedinih vladara i arhiepiskopa, a tek su docnije nastavljači Danilovi sastavili od toga jedinstven zbornik. Po Nikoli Radojčiću, Danilo je sâm zamislio svoj zbornik kao celinu. — Originalni tekst: Đura Daničić, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih, Beograd, 1886. Prevod na savremeni jezik: Lazar Mirković, SKZ br. 257. - Kraljica Jelena je žena Stefana Uroša Prvog, a mati kraljeva Dragutina i Milutina. Umrla je 8. februara 1314. godine.