Život sv. Save / Teodosije Hilandarac ; preveo Milivoje M. Bašić ; priredio Zoran Tasevski1
Život i podvizi u pustinji s ocem, i posebna putovanja, i od česti pričanja o čudesima među svecima oca našega Save, prvoga arhiepiskopa i učitelja srpskog, skazani prečasnim Domentijanom, jeromonahom manastira zvanog Hilandara, a spisani Teodosijem, mnihom toga manastira
Oče, blagoslovi!
Napomene
- O ovom skromnom kaluđeru, koji nesumnjivo ide u najboljih pisaca našeg srednjeg veka, zna se samo da je bio hilandarski kaluđer i da je pisao svoja dela krajem 13. i početkom 14. veka. Postoji pretpostavka da u njemu treba videti Domentijanovog štićenika Teodora Spana, ali se ta pretpostavka teško može dokazati. Za svoje najbolje i najglavnije delo, Život sv. Save (pisano krajem 13. veka), Teodosije je sam u naslovu skromno rekao da je skazano Domentijanom, a spisano Teodosijem mnihom, što je dalo povoda da se jedno vreme mislilo da je Teodosije samo običan prepisivač Domentijanovog dela. Docnije se pokazalo da je to u stvari prerada Domentijanovog dela, ali prerada koja se po svojim književnim kvalitetima može smatrati kao originalno delo. Tu preradu Teodosije je, kako sam kaže, načinio po otačaskoj zapovesti viših crkvenih vlasti, i to verovatno zbog toga što su se u Domentijanovoj biografiji nalazili neki detalji koji posle propasti Latinskog carstva (1261) nisu više odgovarali zvaničnom stavu srpske crkve. Sa manje teološke učenosti od Domentijana, ali sa više književnog talenta, Teodosije je od Savine biografije načinio zanimljiv i vrlo živo pisan srednjovekovni roman. Njegovo pričanje je lako i tečno, opisi slikoviti i realistični, izlaganje prirodno, dobro povezano i često dramatično. Zbog tih svojih odlika Teodosije je bio najviše čitan pisac našeg srednjeg veka, i njegovo delo je sačuvano u velikom broju rukopisa, i to ne samo kod nas već i u Bugarskoj i Rusiji. Pored Savine biografije Teodosije je napisao i Život Petra Koriškog, i nekoliko liturgičkih poetskih sastava (Služba sv. Simeunu i Savi, i dr.). — Originalni tekst izdanje Đure Daničića, Beograd, 1860. Prevod na savremeni jezik: Milivoje Bašić, SKZ br. 180.